KULTURA

Opštinska narodna biblioteka "Veljko Petrović" Žabalj je ustanova na području opštine Žabalj koja se bavi kulturnom delatnošću. Biblioteka ima knjižnice i čitaonice u Žablju, Čurugu, Đurđevu i Gospođincima. Raspolže sa 42 hiljade knjiga koje su inventarisane i kataloški obrađene. Najviše pažnje u toku godine poklanja se radu sa čitaocima, koji obuhvata kako pružanje razlčitih informacija iz svih oblasti života, tako i pedagoški rad i propagandu knjige. U okviru biblioteke su čitaonice gde je korisnicima dostupna, dnevna , nedeljna štampa, časopisi, stručna literatura i enciklopedijska izdanja.

Spomen zbirka "4.januar" nalazi se na Tisi. Ona je jedinstvena po tome što je locirana na mestu istorijskih događanja iz dalje i bliže prolšlosti ovoga kraja. Eksponati su grupisani u nekoliko postavki-arheološka, etnološka zbirka, zbirka oružja, numizmatička zbirka, postavka o borbi boraca "Prvog šajkaškog partizanskog odreda". Tu je i mala galerija umetničkih radova i legat Vladislava Rajčetića. Na teritoriji opštine Žabalj nalaze se nepokretna kulturna dobra od izuzetnog značaja i to: u Žablju "Crna ćuprija" gde je januara 1942 godine fašistički okupator vršio masovno streljanje rodoljuba iz opštine Žabalj, Srpska pravoslavna crkva Svetog Nikole, dve vojnograničarske zgrade na obali Tise, u Gospođincima Crkva Svetog arhiđakona Stefana sa prazničnim minejem B. Vukovića (Venecija 1538.g.), u Đurđevu staro groblje sa većim brojem spomenika iz 19. veka i dva iz 18. veka, u Čurugu Pravoslavna crkva Vaznesenja Gospodnjeg sa ikonostasom iz 1895. godine rad Đorđa Krstića i vetrenjača iz 1846. godine.

ISTORIJAT ČURUŠKE ČITAONICE

Čuruška crkva je sve do 1848. godine bila glavni i jedini svetionik oko koga se odvijao tadašnji kulturni život mesta .Tadašnji sveštenici i đakoni su bili prvi prosvetitelji , a ujedno i učitelji u opštinskim narodnim školama , koje su po svom karakteru bile veroispovedne.kasnije, dolaskom školovanih učitelja, škole se odvajaju od crkve .
Prema istorijskim podacima 1865. godine se osnivaju dve škole : škola Milana Jankovića – državna i škola Stevana Jankovića – opštinska (Srpsko narodno osnovno učilište).
U XVIII i XIX veku kulturni i prosvetni život Čuruga vodili su brojni sveštenici kao što su: Ilija Rakić, Jakov stanisavljević, Dimitrije Vlaović, Maksim Milovanović i Svetozar Popović koji su ujedno sačuvali od propasti i dosta knjiga iz toga vremena .Iz tog perioda treba pomenuti i učitelje : Adam Tašanović, Milan Jovanović, Stevan Janković, Dušan Kalenić i drugi .

O organizovanim kulturnim zbivanjima u XVIII i XIX veku U Čurugu saznajemo iz beležaka paroha Vasilija teofanovića – Vakule koji kaže :„U Čurugu postoji „Srpska čitaonica“ koja je osnovana 1868. godine , na revnoosno zauzimanje učitelja Stevana Jankovića.Članovi su sve sami Srbi , no broj je , na žalost, veoma male , jer naš svet je dosta nemaran spram ove ustanove mada bi trebalo oberučke da je prigrle“

Značajno mesto u kulturno-prosvetno i nacionalno-političkom životu žitelja Čuruga imale su čitaonice, kasine , biblioteke i razna društva . Na njihovom čelu su se nalazili uglavnom sveštenici i učitelji koji su honorarno , po nekoliko časova boravili u tim ustanovama i trudili se da opismene , u ono vreme , mahom poljoprivredni živalj, odnosno da pokušaju da im usade ljubav prema knjizi.

Prvootvorena „Srpska čitaonica“ imala je oko 400 naslova (Laza Lazarević, Žil Vern, Vukove pesme...).Jedna od aktivnosti Čitaonice je bila i prirećivanje tzv. „Besede“ na kojima su recitovani stihovi , ponekad izvođeni i pozorišni komadi , a neretko su se tu vodili i stranačko-politički verbalni obračuni . Pored čitaonice , Čurug je imao i kazine gde se okupljala uglavnom inteligancija Srba , Mađara , Nemaca i dr.
Seoska čitaonica u Čurugu je 1901. godine odlukom opštine , sa fondom od 2000 forinti počela sa radom . Pomenuti novac je bio predviđen za kupovinu mađarske literature, no Srbi su se toj odluci usprotivili i nakon toga dobili su 2/3 fonda za svoju čitaonicu od čega su kupljene nove knjige i pretplata na časopis „Zastava „.
Početkom XX veka , sa napretkom kulturnog života mesta i biblioteka doživljava svoju renesansu , uvećava se knjižni fond, a ujedno i interesovanje Čuružana za knjigom je sve veće. U tom periodu biblioteka je bila u centru sela u tzv. „Svetosavskom domu „.
Za vreme I svetskog rata svim oblicima kulturnog života , pa samim tim i biblioteci , bio je zabranjen svaki rad.
Posle I svetskog rata i oslobođenja od Austro – Ugarske monarhije , ponovo oživljava kulturni život u Čurugu. Nabavkom novih knjiga , čitaonica dolazi do , za ono vreme , zavidnog fonda od nekoliko hiljada knjiga .
U periodu između dva rata , čitaonica se nalazila u „Sopkolskom domu „ pored fiskulturne sale i tadašnji bibliotekari su bili uglavnom učitelji : Jovan Vesić, Marko Kaćanski , a bilo je i volontera kao Živko i Sava Ćurčin, koji su radili dva puta nedeljno i trudili se da omoguće meštanima Čuruga druženje sa knjigom i raznim časopisima .Konkretno za ovaj period postoji jako malo sačuvanih podataka , jer su se tu , naročito pred II svetski rat , sukobljavali interesi srpskog i mađarskog stanovništva .Vršena su učestala obostrana spaljivanja i uništavanja pisanog materijala , pa je to razlog slabo dostupne arhivske građe.Da je situacija u selu bila „napeta“ govori i podatak da su se mladi čuružani organizovali u „Narodnu gardu“ i tako pokušali da očuvaju , između ostalog, i kulturno blago srpskog naroda koje se dobrim delom nalazilo u tadašnjoj čitaonici.
Obogaćivanju knjižnog fonda doprineli su mnogi viđeniji Čuružani , među kojima je i porodica Kasapinović, koja je poklonila deo svoje, vrlo bogate, privatne biblioteke , a bilo je i drugih dobrotvora.
Posle II svetskog rata u sklopu sveukupne obnove zemlje, pa time i Čuruga, dolazi i do razvoja kulture, a samim tim i razvoja bibliotekarstva .Naročito je značajan period 60-tih i 70-tih godina prošlog veka kada je biblioteka i korišđenje bibliotečkog fonda imalo svoju ekspanziju.
Biblioteka je u tom periodu često menjala adrese, odnosno prostor u kome se nalazila čitaonica i knjižni fond od kojih ću spomenuti samo neka mesta zgrade , gde su se prema usmenim podacima nalazile prostorije čitaonice.Nakon premeštaja iz Sokolskog doma, biblioteka se seli u prostoriju sadašnjeg penzionerskog doma, pored crkve,gde su dobrovoljno radile učiteljice:Jelka Lazić i Mila Stanišić.
Odmah posle toga biblioteka se nalazila u prostorijama tzv. „Simkine kafane“, a kao bibliotekar je tada radio Mile Siriški . U to vreme je biblioteka radila otprilike dva puta nedeljno ( i po potrebi).Odmah pored biblioteke nalazila se sala za bilijar , tako da je taj prostor bio centar okupljanja u Čurugu.Nakon kraćeg perioda biblioteka se seli u kuću Mice Dragaševe.